-İHMAL Mİ, İSTİSMAR MI ?-
Nerede bir yolsuzluk, adam kayırma, hukukun çiğnenmesi ve adaletsizliğin hüküm sürmesi gibi durumlar varsa, orada çok ciddi bir yönetimsel kriz var demektir. Bir sistemde verilen görevler denetlenmiyor ve takibi yapılmıyorsa, suistimaller zaman içerisinde kabuk değiştirerek çoğalır. Görevlendirilen kişiler hukuki ve ahlaki sınırları aştığında, eğer karşılarında caydırıcı cezalar ve sıkı bir denetim bulamazlarsa lakaytlık ve haksızlık kaçınılmaz hale gelir.
Ne yazık ki idareciler, ters giden durumlara anında müdahale etmek yerine genellikle "sabırla bekleyelim, mesele kendiliğinden hallolur" anlayışıyla hareket ediyor. Oysa tecrübeler gösteriyor ki, zamanında müdahale edilmeyen ve küçük görülen sorunlar büyür, krize dönüşür ve kurumların büyük zararlar etmesine, hatta iflas etmesine yol açar. Kamu yönetiminde veya kurumlarda bu krizleri yönetemeyenler, ortaya çıkan sonuçların asıl sorumlusu olurlar.
Son günlerde Türkiye’nin gündemini sarsan "fon krizi" vakası da bunun en net örneğidir. Olayın patlak vermesinin ardından jet hızıyla yapılan görevden almalar ve istifalar dikkat çekicidir. Bu durum, idarenin aslında hukuki olarak müdahale etme yetkisi varken zamanında bu iradeyi göstermediğini, yani krizin "göz göre göre" geldiğini kanıtlamaktadır.
Devlet, kurumların hukuksuz çalışmasını engellemek için özerk denetleme mekanizmaları kurmuştur. Ancak bu denetleme kurulları görevlerini hakkıyla yerine getirmediğinde, milyonlarca insanın hakkı suistimal edilmektedir. Burada en büyük sıkıntı, denetleme kurullarına o sektörün işleyişini bilmeyen, yeterli bilgiye sahip olmayan kişilerin atanmasıdır.
Bu sistem mutlaka esnetilmelidir. İşini iyi yapmayan denetçi derhal görevden el çektirilmelidir. Mevcut düzende kurul üyeleri veya başkanları, işini iyi yapsa da yapmasa da 4 yıl boyunca o koltukta oturacağını bildiği için kendisini aşırı güçlü görüyor ve denetim konusunda gerekli hassasiyeti göstermiyor.
Bir diğer büyük sorun ise denetlenecek kurumun iç işleyişini çok iyi bilen ve "kurum hafızası" dediğimiz yetkin personelin bu kurullarda yer almamasıdır. İşleyişi bilmeyen kişilerin yönetici koltuğuna oturması, işleri kolaylaştırmak bir yana, süreci daha da içinden çıkılmaz bir hale getirmektedir.
Paranın ve büyük finansal akışların döndüğü kurumlar, en sıkı tedbirlerin alınması gereken yerlerdir. Buna rağmen büyük suistimaller yaşanıyorsa ortada sorun vardır.
Ya yetkiyi kullanmama/ihmal ya da yetkiyi aşma/istismar durumu mevcuttur. Her iki senaryoda da yetkili isimler doğrudan sorumludur. Çünkü kendi alanlarındaki önlemleri almak onların görevidir.
Meydana gelen fon krizinde, bu işin başına atananlar kadar onları oraya atayan irade de ortak sorumluluk sahibidir. Görevlerini hakkıyla yerine getirmeyerek aşırı bir zafiyet göstermişler, ihmalkarlık hat safhaya ulaşmış ve neticede milyonlarca insan mağdur edilirken milyarlarca liralık haksız kazançlar doğmuştur.
Bu süreçte doğrudan maddi kazanç elde etmemiş olsalar bile, "yeter ki makamıma bir şey olmasın" mantığıyla hareket ederek usulsüzlüklere göz yumanlar da suçludur. Çünkü ahlaki ve hukuki davranmamışlardır.
“Kurumlara atanan kişiler, kendilerini oraya getiren şahıslara veya makamlara değil, hukuki kurallara bağlı olmak zorunda olduklarını unutmamalıdır.” Hukuka ve genel ahlak ilkelerine sadakat göstermeyenler, yönetimde zafiyet yaratır. Ehliyet ve liyakat sahibi olmayan kişilerin kurumlara faydadan çok zarar getirdiği, nitelikli kadroların tasfiye edilmesinin ise sadece yeni krizlere kapı açtığı artık anlaşılmalıdır.
Denetim kurullarının liyakat esasına göre yeniden yapılandırılması, kurum hafızasının korunması, esnek ve performansa dayalı görev sürelerinin getirilmesi, hukukun üstünlüğünün tavizsiz bir şekilde uygulanması, en önemlisi de düzenli denetim ve caydırıcı cezalardan geçmektedir.
