Bilim insanları, özellikle yüksek doz kullanımında ve birden fazla opioid ilacın birlikte alınması durumunda riskin belirgin şekilde arttığına dikkat çekti.
32 binden fazla hasta incelendi
Araştırma kapsamında İngiltere'nin kuzeybatısındaki hastanelerde tedavi gören 32 bin 909 yetişkin hastanın elektronik sağlık kayıtları analiz edildi. BMC Medical Journal'da yayımlanan çalışmada, özellikle kanser dışı ağrıların tedavisinde kullanılan opioid ilaçların yaşamı tehdit eden solunum komplikasyonlarıyla ilişkisi değerlendirildi.
Araştırmacılar; hastaların solunum hızı, kandaki oksijen seviyesi, nalokson kullanım ihtiyacı ve ilaçların uygulanma zamanlarını inceleyerek farklı opioidlerin oluşturduğu riskleri karşılaştırdı.
Fentanil en yüksek riskle ilişkilendirildi
Araştırmanın sonuçlarına göre fentanil kullanan hastalarda, kodein kullananlara göre solunum problemleri görülme riski yaklaşık 3 kat daha yüksek bulundu. Morfin kullanan hastalarla karşılaştırıldığında ise solunum baskılanması riskinin yüzde 85 daha fazla olduğu tespit edildi.
Araştırmacılar, fentanilin çok güçlü bir opioid olması ve beyne çok hızlı ulaşarak solunumu ani şekilde baskılamasının bu yüksek riskte etkili olabileceğini belirtti.
Birden fazla opioid kullanımı tehlikeyi büyütüyor
Çalışmada aynı anda birden fazla opioid ağrı kesici kullanan hastalarda ölümcül komplikasyon riskinin yaklaşık 3 kat arttığı görüldü. Ayrıca bu kişilerde solunum problemleri yaşanma riskinin, yalnızca morfin kullananlara göre yaklaşık yüzde 50 daha yüksek olduğu saptandı.
Bunun yanı sıra oksikodon ve morfin kullanan hastalarda da kodeine kıyasla daha yüksek risk belirlendi.
KOAH hastalarında risk daha yüksek
Araştırma, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) bulunan kişilerin opioidlerin solunum üzerindeki etkilerine karşı daha hassas olduğunu da ortaya koydu. KOAH hastalarında fentanil kullanımının, kodeine göre solunum problemleri riskini yaklaşık 4 kat artırdığı bildirildi.
Bilim insanları, kronik akciğer hastalığı bulunan kişilere opioid reçete edilirken daha dikkatli olunması gerektiğini vurguladı.
Doz arttıkça komplikasyon riski yükseliyor
Çalışmanın başyazarı, Manchester Üniversitesi Kıdemli Klinik Öğretim Üyesi Dr. Meghna Jani, opioidlerin akut ve şiddetli ağrı tedavisinde hâlâ önemli bir yere sahip olduğunu ancak risk düzeyinin kullanılan ilaca ve doza göre değiştiğini söyledi.
Araştırmada ayrıca günlük morfin eşdeğeri doz yükseldikçe komplikasyon riskinin arttığı, gabapentin ve pregabalin gibi ilaçlarla birlikte kullanımın ise ciddi solunum komplikasyonu riskini daha da artırabileceği ifade edildi.
Uzmanlardan uyarı
Uzmanlar, bu bulguların hastaların doktor önerisi olmadan opioid tedavilerini bırakmaları gerektiği anlamına gelmediğini belirterek, bu ilaçların yalnızca hekim kontrolünde ve önerilen dozlarda kullanılması gerektiğinin altını çizdi.
Özellikle yüksek doz kullananlar, birden fazla opioid kullananlar ve KOAH gibi kronik solunum hastalığı bulunan kişilerin tedavi süreçlerinin yakından takip edilmesi gerektiği vurgulandı.
