Osmanlı tarihinin en etkili kadın figürlerinden biri olarak kabul edilen Hürrem Sultan, Kanuni Sultan Süleyman döneminde saray yapısı ve yönetim ilişkileri içinde belirgin bir konuma ulaşmıştır. Kaynaklar, Hürrem Sultan’ın kökeni, saraya gelişi ve zamanla kazandığı statüye dair farklı veriler sunmaktadır.
Tarihî belgelerde Hürrem Sultan’ın doğum yeri kesin olarak belirtilmemekle birlikte, yaygın kabul gören görüşe göre Doğu Avrupa kökenlidir. Dönemin kayıtlarında “Ruthenia” olarak geçen bölgede, günümüz Ukrayna sınırları içinde doğduğu ifade edilmektedir. Batı kaynaklarında “Roxelana” adıyla anılmıştır. Osmanlı sarayına cariye olarak getirildiği, ardından Müslüman olduğu ve “Hürrem” adını aldığı belirtilmektedir.
Saraya girişi ve yükselişi
Hürrem Sultan, Manisa’da sancakbeyi olan Şehzade Süleyman’ın haremine girmiş, Süleyman’ın 1520 yılında tahta çıkmasının ardından İstanbul’daki saraya taşınmıştır. Zamanla padişahın dikkatini çekmiş ve diğer hasekilerden farklı olarak uzun süreli bir birliktelik kurmuştur.
Kaynaklara göre Hürrem Sultan, Kanuni Sultan Süleyman’dan birden fazla çocuk sahibi olmuş; bunlar arasında Şehzade Mehmed, Şehzade Selim (daha sonra II. Selim), Şehzade Bayezid, Şehzade Cihangir ve Mihrimah Sultan yer almaktadır.
Nikâh ve resmî statü
Osmanlı geleneğinde padişahların resmî nikâh yapması yaygın değilken, Kanuni Sultan Süleyman’ın Hürrem Sultan ile nikâh kıydığı kaydedilmektedir. Bu durum, Hürrem Sultan’ın saray içindeki konumunu hukuki ve sembolik olarak farklı bir seviyeye taşımıştır. Bu evlilikten sonra “Haseki Sultan” unvanı belirgin biçimde kullanılmaya başlanmıştır.
Saraydaki gücü ve etki alanı
Hürrem Sultan’ın saray içindeki etkisi, harem yönetimi, hanedan içi ilişkiler ve diplomatik yazışmalar üzerinden izlenebilmektedir. Döneme ait bazı belgelerde yabancı devlet adamlarıyla mektuplaştığı, elçiler aracılığıyla temas kurduğu görülmektedir.
Saray hiyerarşisinde valide sultanlık makamına ulaşmamış olmasına rağmen, uzun süre padişahın yanında bulunması ve çocuklarının şehzadelik konumu, etkisini artıran unsurlar arasında yer almıştır. Özellikle kızı Mihrimah Sultan üzerinden siyasi ve sosyal ağların genişlediği belirtilmektedir.
Vakıf faaliyetleri
Hürrem Sultan adına İstanbul, Kudüs, Mekke ve Medine’de çeşitli hayır eserleri inşa edilmiştir. Bunlar arasında cami, hamam, imaret ve darüşşifa gibi yapılar bulunmaktadır. Vakıf kayıtları, bu yapıların düzenli gelir kaynaklarıyla desteklendiğini göstermektedir.
Hürrem Sultan, 1558 yılında İstanbul’da hayatını kaybetmiştir. Türbesi, Süleymaniye Camii külliyesi içinde yer almaktadır.
