İki liderin Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde düzenlediği ortak basın açıklamasında konuşan Trump, bir gazetecinin CAATSA yaptırımlarına ilişkin sorusuna, "Yaptırımları kaldıracağız diyebilirim. Türkiye ile yakın iş birliği içindeyiz. Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz. Bunun zamanı geldi." ifadelerini kullandı.
CAATSA nedir?
CAATSA, açılımıyla "ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası" (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act), ABD Kongresi tarafından 2017 yılında kabul edilen yaptırım yasasıdır. Düzenleme, Rusya, İran ve Kuzey Kore ile belirli alanlarda iş birliği yapan ülke, kurum ve kişilere yaptırım uygulanmasına imkân tanıyor.
Türkiye'ye yaptırımlar neden uygulanmıştı?
Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması, Washington yönetimi tarafından CAATSA yaptırımlarının gerekçesi olarak gösterildi.
ABD, S-400 sisteminin Rus savunma sanayisiyle bağlantısı nedeniyle bu alımın NATO güvenliği açısından risk oluşturduğunu savunurken, Ankara ise hava savunma ihtiyacını karşılamak amacıyla bu sistemi satın aldığını ve kararın egemenlik hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmişti.
İlk S-400 parçalarının 2019 yılında Türkiye'ye ulaşmasının ardından ABD yönetimi, 2020 yılında CAATSA kapsamındaki yaptırımları yürürlüğe koydu.
Hangi yaptırımlar uygulanmıştı?
CAATSA kapsamında Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ile dönemin bazı üst düzey yöneticileri yaptırım listesine alındı.
Bu kapsamda SSB'nin ABD menşeli savunma ürünleri ve teknolojilerine erişimi sınırlandırılırken, Amerikan finans kuruluşlarının kuruma kredi ve finansman sağlaması da engellendi. Yaptırım listesinde yer alan kişiler hakkında ise ABD'ye giriş yasağı ve mal varlığına yönelik tedbirler uygulanmıştı.
Savunma sanayisindeki bazı projelerde ihtiyaç duyulan teknoloji ve ekipman tedarikinde de bu yaptırımların etkileri hissedildi.
F-35 süreci
Türkiye'nin F-35 savaş uçağı programındaki ortaklığı da S-400 krizi sonrasında sona erdi. ABD yönetimi, 2019 yılında Türkiye'yi programdan çıkardı ve daha önce üretilen ancak teslim edilmeyen uçaklar ABD'de tutuldu.
Türkiye'nin program kapsamında yaklaşık 1,4 milyar dolarlık ödeme yaptığı bilinirken, Ankara uzun süredir hem ödediği bedelin karşılanmasını hem de F-35 programına ilişkin sürecin yeniden değerlendirilmesini talep ediyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, Trump'ın ilk etapta beş F-35 savaş uçağının teslimi konusunda olumlu yaklaşım sergilediğini ifade etti.
