Kıyı devletleri, kıta sahanlığında deniz yatağı ve toprak altında bulunan doğal kaynakların araştırılması ve işletilmesi konusunda belirli egemen haklara sahip oluyor.
Kıta sahanlığının genişliği ne kadar?
Kıta sahanlığının genişliği bölgeden bölgeye değişiklik gösteriyor. Jeolojik açıdan ortalama genişliğinin yaklaşık 75 kilometre olduğu kabul ediliyor. Çoğu bölgede kara kütlesinin deniz sınırından sonraki doğal uzantısı şeklinde devam eden kıta sahanlığı, genellikle 150 metreden fazla olmayan derinliklere sahip sığ deniz alanlarından oluşuyor.
Dünyanın en geniş kıta sahanlığı Sibirya kıta sahanlığı olarak biliniyor. Yaklaşık 1.500 kilometre genişliğe ulaşan Sibirya kıta sahanlığının yanı sıra Kuzey Denizi ve Basra Körfezi de geniş kıta sahanlıklarının bulunduğu bölgeler arasında yer alıyor.
Kıta sahanlığı nasıl belirleniyor?
Kıta sahanlığı uluslararası deniz hukukunda hem jeolojik hem de hukuki kriterler dikkate alınarak belirleniyor.
Uluslararası Adalet Divanı'nın 1969 tarihli kararında kıta sahanlığı, kıyı devletinin ülkesinin veya ülkesel egemenliğinin açık deniz altındaki devamı ya da doğal uzantısı olarak değerlendirildi.
Kıyı devletlerinin kıta sahanlığı üzerindeki haklarını kullanabilmesi için ayrıca bir ilan yapılması gerekmiyor.
200 deniz mili kuralı nedir?
1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne göre kıta sahanlığı, kıyı devletinin karasularının devamında kıta kenarının dış sınırına kadar uzanan deniz yatağı ve toprak altını kapsıyor.
Kıta kenarının dış sınırının 200 deniz milinden daha kısa olması halinde kıyı devletinin kıta sahanlığı, esas hatlardan itibaren 200 deniz miline kadar uzanabiliyor.
Kıyı devleti bu bölgede deniz yatağı ve toprak altında bulunan doğal kaynaklar üzerinde egemen haklara sahip oluyor.
350 deniz mili sınırı ne zaman uygulanıyor?
Kıta kenarının dış sınırının 200 deniz milini aşması durumunda, belirli hukuki ve jeolojik şartlar çerçevesinde kıta sahanlığının dış sınırı esas hatlardan itibaren en fazla 350 deniz miline kadar belirlenebiliyor.
Bu nedenle kıta sahanlığının sınırı her ülke için aynı mesafede bulunmuyor. Deniz tabanının jeolojik yapısı ve uluslararası deniz hukuku kapsamında belirlenen kriterler, sınırın tespitinde belirleyici oluyor.
Kıta sahanlığı kavramı ne zaman ortaya çıktı?
Kıta sahanlığı kavramının uluslararası hukukta ortaya çıkışı 1945 yılına dayanıyor. ABD Başkanı Harry Truman tarafından yayımlanan Truman Bildirisi ile ABD'nin kıta sahanlığında bulunan deniz altındaki doğal kaynaklar üzerindeki hakları ilan edildi.
Bu gelişmenin ardından kıta sahanlığı kavramı uluslararası alanda giderek benimsendi ve deniz hukukunun önemli kavramlarından biri haline geldi.
Günümüzde kıta sahanlığı, özellikle deniz yatağı ve toprak altında bulunan petrol, doğal gaz ve diğer doğal kaynakların araştırılması ve işletilmesi bakımından kıyı devletleri açısından büyük önem taşıyor.
