Richter Ölçeği üzerinden açıklanan rakamlar sık sık gündeme gelirken, “büyüklük”, “şiddet” ve “güç” kavramları ise çoğu zaman birbiriyle karıştırılıyor.

Richter ölçeği nedir?

M = \log_{10}(A)

Richter Ölçeği, depremlerin büyüklüğünü ölçmek için kullanılan logaritmik bir ölçüm sistemidir. 1935 yılında Charles Francis Richter ve Beno Gutenberg tarafından geliştirildi.

Bu sistemde deprem sırasında oluşan yer hareketleri sismograf cihazlarıyla ölçülür. Ölçek logaritmik olduğu için her 1 birimlik artış, depremin büyüklüğünde yaklaşık 10 kat artış anlamına gelir.

Günümüzde büyük depremler için daha çok Moment Büyüklük Ölçeği (Mw) kullanılsa da halk arasında hâlâ “Richter Ölçeği” ifadesi yaygın şekilde kullanılmaya devam ediyor.

Depremin büyüklüğü ne anlama gelir?

Deprem büyüklüğü, fay hattında açığa çıkan enerjinin ölçüsüdür. Haberlerde görülen 3.5, 5.8 veya 7.2 gibi rakamlar deprem büyüklüğünü ifade eder.

Örneğin:

7 - 6 = 1 \Rightarrow 10\text{ kat büyüklük artışı}

6 büyüklüğündeki bir depremden 7 büyüklüğündeki bir depreme geçildiğinde, deprem yaklaşık 10 kat daha büyük hale gelir.

Bilim insanlarına göre Dünya’daki levhaların enerji kapasitesi nedeniyle teorik olarak depremlerin yaklaşık 9.5 büyüklüğünü aşmasının çok zor olduğu düşünülüyor.

Depremin gücü nedir?

Depremin gücü, açığa çıkan toplam enerji miktarını ifade eder. Bu kavram büyüklük ile bağlantılı olsa da aynı şey değildir.

E \propto 30^{\Delta M}

Richter ölçeğinde büyüklük her 1 puan arttığında enerji yaklaşık 30 kat artar.

Yani:

  • 7 büyüklüğündeki deprem, 6 büyüklüğündeki depremden 10 kat daha büyük,

  • ancak yaklaşık 30 kat daha güçlüdür.

Benzer şekilde 8 büyüklüğündeki bir deprem, 6 büyüklüğündeki depremden yaklaşık 900 kat daha fazla enerji açığa çıkarabilir.

Uzmanlara göre 6 büyüklüğündeki bir depremde açığa çıkan enerji, Hiroşima’ya atılan atom bombasının enerjisine yakın seviyelere ulaşabiliyor. Ancak bu enerji çok geniş bir alana yayıldığı için aynı etki görülmüyor.

Depremin şiddeti nedir?

Depremin şiddeti ise insanların ve yapıların depremden nasıl etkilendiğini ifade eder.

Aynı büyüklükteki iki deprem farklı bölgelerde farklı şiddette hissedilebilir. Çünkü şiddeti etkileyen unsurlar arasında:

  • Depremin derinliği,

  • Zeminin yapısı,

  • Binaların dayanıklılığı,

  • Fay hattına uzaklık,

  • Yapılaşma kalitesi bulunur.

Bu nedenle 5 büyüklüğündeki bir deprem bir bölgede hafif hissedilirken başka bir bölgede ciddi hasara neden olabilir.

Richter ölçeğinde en büyük depremler

Dünya tarihinde kaydedilen en büyük deprem, 1960 yılında meydana gelen 1960 Şili Depremi olarak kabul ediliyor.

M_w = 9.5

“Valdivia Depremi” olarak da bilinen bu deprem, 9.5 büyüklüğündeydi ve tarihin ölçülen en güçlü depremi olarak kayıtlara geçti.

Deprem sonrası oluşan dev tsunami dalgaları Japonya ve Filipinler’e kadar ulaştı. Binlerce kişi hayatını kaybederken büyük çaplı yıkım meydana geldi.

Büyüklük ile şiddet aynı şey değil

Uzmanlar, deprem haberlerinde sıkça karıştırılan büyüklük ve şiddet kavramlarının farklı olduğuna dikkat çekiyor.

  • Büyüklük: Depremin açığa çıkardığı enerji,

  • Güç: Açığa çıkan enerjinin seviyesi,

  • Şiddet: İnsanlar ve yapılar üzerindeki etkidir.

Bu nedenle yalnızca deprem büyüklüğüne bakmak yerine, depremin hissedildiği bölgedeki etkilerin de dikkate alınması gerekiyor.

Muhabir: Kazım Şanlı