Küresel gıda fiyatlarında, savaşların yol açtığı tedarik sorunları, deniz taşımacılığındaki aksamalar ve El Nino hava olayının tarımsal üretim üzerindeki etkileri nedeniyle yeni bir yükseliş dalgası bekleniyor. Arzın azalması, stokların gerilemesi ve enerji maliyetlerinin artmasıyla gıda enflasyonunun 2027 yılı boyunca da etkili olabileceği belirtiliyor.
Reuters'ın haberine göre fiyat artışlarından özellikle gelirlerinin büyük bölümünü gıdaya ayıran Asya, Orta Doğu ve Afrika'daki düşük ve orta gelirli ülkeler etkileniyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Başekonomisti Maximo Torero, yaşanan gelişmelerin küresel gıda sistemi üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu belirterek etkilerin yıl sonuna doğru ve 2027 boyunca daha belirgin hale gelebileceğini söyledi.
Gıda enflasyonu birçok ülkede yükseliyor
Dünya Bankası verilerine göre, eylülde sona eren üç aylık dönemde incelenen 150 ülkenin yüzde 22'sinde gıda enflasyonu genel enflasyonun üzerine çıktı. Önceki üç aylık dönemde bu oran yüzde 14 seviyesindeydi.
FAO Gıda Fiyat Endeksi ise eylülde ortalama 136 puana yükselerek Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Gıda fiyatlarındaki artışların toplumsal huzursuzluk riskini artırabileceği, bazı üretici ülkelerin ihracat kısıtlamalarına yönelmesi halinde küresel arz üzerindeki baskının daha da büyüyebileceği ifade ediliyor.
Savaşlar ve kuraklık tarımsal arzı etkiliyor
Karadeniz'deki tahıl altyapısına yönelik saldırılar buğday sevkiyatlarını aksatırken Mısır ve Endonezya gibi büyük ithalatçı ülkeleri alternatif tedarik kaynaklarına yöneltti.
Kızıldeniz'deki güvenlik sorunları nedeniyle gemilerin Afrika çevresinden geçen daha uzun güzergâhları kullanması da nakliye maliyetlerini artırdı.
ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşın akaryakıt fiyatlarını yükselttiği, Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen gübre sevkiyatlarını aksatarak tarımsal üretim maliyetleri üzerinde ek baskı oluşturduğu belirtildi.
El Nino kaynaklı kuraklık ise Hindistan ve Güneydoğu Asya'da tarımsal üretimi olumsuz etkiledi.
Buğday fiyatları yüzde 30'dan fazla arttı
Küresel piyasalarda buğday fiyatları 2026 yılında yüzde 30'dan fazla yükseldi. Asya'nın başlıca ihracatçı ülkelerinde pirinç fiyatları, mevcut stoklara rağmen yüzde 10 ila 13 arasında arttı.
Mısır'da sübvansiyonsuz büyük boy ekmeğin fiyatı temmuz ayındaki 4 Mısır lirasından yaklaşık 5 Mısır lirasına çıktı.
Birleşik Arap Emirlikleri'nde yemeklik yağ fiyatları yaklaşık yüzde 40 yükselirken dünyanın en büyük palm yağı üreticisi Endonezya'da bitkisel yağ fiyatları yıl içinde yüzde 7 arttı.
Hindistan'da ise üretim yetersizliği nedeniyle şeker, soğan ve bakliyat fiyatları eylülde bir önceki aya göre yüzde 10'un üzerinde yükseldi.
Petrol fiyatları ve savaş kaynaklı risklerin artmasıyla bazı önemli deniz taşımacılığı güzergâhlarında nakliye maliyetlerinin yaklaşık yüzde 50 arttığı bildirildi.
İthalat talebinde yeni artış bekleniyor
Londra merkezli Uluslararası Tahıl Konseyinin Kıdemli Ekonomisti Alexander Karavaytsev, Orta Doğu ve Afrika'daki büyük ithalatçıların yeniden küresel piyasalara yönelmesinin talebi artırabileceğini belirtti.
Karavaytsev, önümüzdeki iki ay içinde ithalatçıların piyasaya dönmesiyle yeni bir talep dalgasının oluşabileceğini ifade etti.
Güney Yarımküre'deki buğday hasadına ilişkin beklentilerin olumlu olduğunu kaydeden Karavaytsev, Avustralya ve Arjantin gibi ihracatçı ülkelerin üretiminde yaşanabilecek aksaklıkların fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceğini söyledi.
FAO Başekonomisti Torero da önceki sezonlardan kalan stoklar ve iyi hasatların piyasaya sağladığı desteğin zayıflamaya başladığını belirtti. Torero, stoklar üzerindeki baskının artması halinde tarımsal ürün fiyatlarında daha sert yükselişler yaşanabileceğini ifade etti.
Artan maliyetler tüketici fiyatlarına yansıyabilir
Gıda üreticilerinin ham madde alımlarını genellikle üç ila altı aylık sözleşmelerle gerçekleştirdiği, mevcut anlaşmaların daha yüksek fiyatlarla yenilenmesinin tüketici fiyatları üzerinde yeni baskılar oluşturabileceği belirtiliyor.
Yerel para birimlerindeki değer kayıpları da ithalat maliyetlerini artırıyor. Endonezya merkezli PT Indofood'un yönetim kurulu üyesi Franciscus Welirang, nakliye giderlerindeki artışın Endonezya rupisinin değer kaybıyla birlikte şirketlerin maliyetlerini daha fazla yükselttiğini söyledi.
Endonezya'daki bazı buğday değirmenlerinin sevkiyat sorunları nedeniyle kapasitelerinin altında çalıştığı bildirildi.
Kpler verilerine göre Endonezya'nın buğday ithalatı eylülde geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 41 azalarak 491 bin tona geriledi.
Soya fasulyesi ve mısır stoklarının ise mevcut durumda yüksek seviyelerde bulunduğu belirtiliyor. Ancak petrol fiyatlarındaki yükselişin biyoyakıt üretiminde kullanılan bu ürünlere yönelik talebi artırarak fiyatları desteklediği ifade ediliyor.
