Geçen yazımızda asıl merama giremediğimiz Zeka ile Akıl kıyasında maksadı bu yazı ile dile getirelim.
Akıl ve Zeka arasında irdelendiği zaman abartısız yüzlerce fark çıkarabiliriz ki kısmen geçen yazımızda değindik buna.
Beyni terletince, idman yaptırınca aklın ön plana çıktığı kişiler ile zekanın daha sivri olduğu kişiler arasında karakteristik ve ahlaki şekillenmeler baş gösterir. Çünkü Akıl ‘faydasıl’ (fayda vermeyi), Zekâ makyavelist olduğundan (faydalanmayı) önceler.
Zeka, üretkenliğinde sadece beyni kullanır. Zekanın ofisi beyindir. Beyin zeka ile terlediğinde madde esaslı çalışır. Akıl ise çalışma alanı beyin olsa bile kalbi iş arkadaşı yapar. Beyin akıl ile terlediğinde kalbi ve kalbin şubeleri olan vicdanı, ahlakı, hakkaniyeti… de işin içine katar. Bundan dolayı hidayetten uzak bir zeka çok tehlikeli olabilir. Atom bombasını yapan akıl değil zekaydı. Laboratuarlarda ölümcül virüsler üreten akıl değil zekaydı. Aynı şekilde insanlığa faydalı ilaçları da üreten, hayatı kolaylaştıran teknolojileri de bulan akıl değil zekadır. Zeka, bu yönüyle sağı solu belli olmayan, nerde ne yapacağı kestirilemeyen zıpkın bir delikanlıdır. Hidayet veya insani erdemler ile zincirlendiğinde ancak zeka serseri bir kurşun olmaktan çıkar. Aklın doğasında ise sükunet ve olgunluk vardır. Hidayet ve erdemlerden uzak bile olsa akıl tehlike saçmaz.
Yapay Zeka diyoruz. Yapay Akıl diyemiyoruz. Bunun üstünde düşünmek bile ikisi arasındaki farkı gösteriyor. İnsanoğlu Yapay Zeka’yı icat etti ama Yapay Aklı asla bulamayacak. Bu kadar iddialı söylememin sebebi Zeka ölçülebilir, akıl ölçülemez. IQ testi ile bilimsel olarak zeka seviyesi tahmin edilebilir, akıl edilemez. Zeka robotik taklitler ve algoritik data ile uyarlanabilir hale getirilir, akıl getirilemez. Çünkü Zeka çarpım tablosu, Akıl ise bu tablo üzerinden hayat boyunca tüm toplama/çıkarma, çarpma/bölme işlemlerini yapmaktır.
Yapay Akıl üretilemeyecek dedik ya aklınıza gelmiştir Akıllı Telefon, Akıllı Ev terimleri üzerinden bu iddiamız çökmez mi, diye! Aslında bunlar isim olarak Zeki Ev, Zeki Telefon tanımlarını hak ediyor. Fakat filolojide kelimenin hafif ve telaffuzunun kolaylığı kaidesine kurban olmuştur.
Zekanın yeri geldiğinde çok tehlikeli olabileceğini ifade ettik. İnsan eliyle insanlık için üretilen felaketlere baktığınızda Akıl takviyesinden uzak, kalbi donatılardan mahrum bir zeka görürsünüz.
Bu yönüyle Yapay dahi olsa Zekanın bu kabiliyetine karşı tedbir alınmalıdır. Yapay Zekanın karşısında Akıl ile durulmalı ki faydaları alınıp şerleri elenebilsin. Aksi halde Yapay Zekanın tüm yapaylığı hayatımızı kaplayacaktır.
Aklın üretkenliği insanoğluna her zaman bir sadelik ve bu sadelik ile gelen içsel hazlar, Zeka ise bunu başarmakla beraber daha çok şehvi ve hayvani yönü besleyen hazlar sunmuştur.
Kur’an’da çokça sorulan ‘Akletmez misiniz?’ uyarındaki nükte ile Aklın (Zekanın değil) ameli olan ‘Tefekküre’ davet rastlantı değildir. Çünkü Zeka İnsan denen varlığın Beden İşleri Müdürü, Akıl RUH işleri Müdürüdür.
Zeka basit ve tehlikeli bir yetenek değildir. Aksine kalbin ombudsmanlığında nimetlerden bir nimettir. Maneviyattan uzak bir zeka Doğalıyla da Yapayıyla da tehlikelidir. Bunu iyi kavramak gerek. Ateş gibi tehlikeli bir objeyi kontrollü kullanınca aş pişirir, ev ısıtırız. Kontrolü yitirince evi yakar kül ettiririz. Yapay Zeka tabanlı teknolojiler bundan farksız mı?