Örgüt ilk olarak 1996 yılında Çin, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından “Şanghay Beşlisi” adıyla oluşturulmuştur.
2001 yılında Özbekistan’ın da katılmasıyla örgüt bugünkü adını almış ve üye sayısı altıya çıkmıştır. Daha sonra 2017 yılında yapılan zirvede Hindistan ve Pakistan’ın katılımıyla üye sayısı sekize yükselmiştir.
Kuruluş amacı
ŞİÖ’nün temel amacı, üye ülkeler arasında karşılıklı güveni ve iyi komşuluk ilişkilerini güçlendirmek, bölgesel barış ve istikrarı korumak ve çeşitli alanlarda iş birliğini artırmaktır. Örgüt özellikle şu konularda ortak çalışmalar yürütmektedir:
-
Terörizm, ayrılıkçılık ve aşırıcılıkla mücadele
-
Organize suç ve yasa dışı göçle mücadele
-
Ekonomik ve ticari iş birliği
-
Enerji ve çevre alanındaki projeler
-
Bilim, teknoloji, eğitim ve kültür alanlarında ortak çalışmalar
Üye ülkeler
Şanghay İşbirliği Örgütü’nün tam üyeleri şunlardır:
-
Çin
-
Rusya
-
Kazakistan
-
Kırgızistan
-
Tacikistan
-
Özbekistan
-
Hindistan
-
Pakistan
Gözlemci ülkeler
Örgüt toplantılarına gözlemci olarak katılan ülkeler arasında:
-
Afganistan
-
Moğolistan
-
İran
-
Belarus
yer almaktadır.
Diyalog ortağı ülkeler
ŞİÖ ile sınırlı alanlarda iş birliği yapan “diyalog ortağı” statüsündeki ülkeler arasında:
-
Türkiye
-
Azerbaycan
-
Sri Lanka
-
Ermenistan
-
Kamboçya
-
Nepal
bulunmaktadır.
Türkiye’nin statüsü
Türkiye, 2012 yılında Pekin’de düzenlenen zirvede Şanghay İşbirliği Örgütü’ne diyalog ortağı olarak kabul edilmiştir. Bu statü, örgütle belirli alanlarda iş birliği yapılmasına olanak sağlar ancak tam üyelik anlamına gelmez.
ŞİÖ günümüzde dünya nüfusunun önemli bir bölümünü kapsayan, özellikle güvenlik ve ekonomik iş birliği alanlarında etkili olan uluslararası platformlardan biri olarak görülmektedir.