Mihenk taşı (diğer adıyla denek taşı), altın ve gümüş gibi kıymetli madenlerin saflık derecesini anlamak için kullanılan özel bir taştır. Metal, bu taşın yüzeyine sürüldüğünde bıraktığı iz sayesinde alaşımın kalitesi hakkında fikir edinilir.
Ne işe yarar?
Mihenk taşı; genellikle kuyumcular tarafından altın ve gümüşün ayarını (saflık oranını) belirlemek için kullanılır. Sert, ince pütürlü ve koyu renkli olan bu taşın üzerinde oluşan izler, madenin içeriği hakkında bilgi verir.
Hangi taşlardan yapılır?
Bu amaçla kullanılan taşlar genellikle:
-
Kuvars
-
Bazalt
-
Lidit
-
Çakmak taşı
-
Arduvaz
-
Akik
-
Koyu renkli yeşim
gibi sert ve dayanıklı taşlardır.
Nasıl kullanılır?
Test edilmek istenen metal mihenk taşına sürülür ve taş üzerinde bir iz bırakır. Daha sonra altın oranı bilinen referans metaller de aynı taş üzerine sürülerek karşılaştırma yapılır.
Daha gelişmiş yöntemde ise taş üzerindeki izlere asit uygulanır:
-
Nitrik asit, altın dışındaki metalleri çözer
-
İz sarı kalıyorsa altın oranı yüksektir
-
İz koyulaşıyor veya kayboluyorsa altın oranı düşüktür
Bu yöntem kesin sonuç vermez, ancak yaklaşık bir fikir sağlar.
Tarihçesi
Mihenk taşından ilk kez MÖ 4. yüzyıla ait Arthasastra adlı eserde bahsedilmiştir. Ayrıca Romalı tarihçi Büyük Plinius da 1. yüzyılda yazdığı Doğa Tarihi eserinde bu yöntemi anlatmıştır.
-
yüzyıla kadar yaygın olarak kullanılan mihenk taşı, günümüzde yerini daha hassas teknolojilere bırakmıştır.
Günümüzdeki modern yöntemler
Bugün altın ve gümüş analizi için:
-
X-ışını floresansı (XRF)
-
İndüksiyonlu plazma spektrometrisi
gibi çok daha hassas ve güvenilir teknikler kullanılmaktadır.
Mecazi anlamı
Türk Dil Kurumu’na göre “mihenk taşı” mecazi olarak da kullanılır. Bu anlamda:
Bir kişinin ya da olayın gerçek değerini ortaya koyan ölçüt, sınav veya kriter demektir.
Örnek: “Bu olay onun için bir mihenk taşı oldu.”