Hayatınızın bir döneminde kendinize şu soruyu sordunuz mu: "Neden hep beni buluyor?" Hep benzer karakterdeki insanlarla problem yaşamak, iş hayatında hep aynı haksızlıklara uğramak ya da ne kadar çabalarsanız çabalayın kendinizi aynı çıkmaz sokaklarda bulmak... Eğer hayatınızın bir film şeridi gibi değil de, sürekli başa saran bir plak gibi hissettirdiği anlar varsa, yalnız değilsiniz. Psikolojide bu duruma tesadüf değil, bir "döngü" diyoruz.
Tanıdık Olanın Güvenli Limanı
Mantığımız bize "Bu senin için zararlı, uzak dur" derken, duygularımız neden bizi o tanıdık hataya doğru sürükler? Bunun cevabı beynimizin konfor alanı anlayışında gizlidir. Beynimiz için "iyi" olan değil, "tanıdık" olan güvenlidir.
Çocukken alışık olduğumuz bir iletişim biçimi (örneğin ihmal edilmek veya sürekli eleştirilmek), yetişkinlikte bize acı verse bile bildiğimiz bir "dil" olduğu için bizi kendine çeker. Bilmediğimiz sağlıklı bir ilişki, bildiğimiz huzursuz bir ilişkiden daha korkutucu gelebilir.
"Bu Sefer Farklı Olacak" Yanılgısı
Psikolojide bu durumu "Tekrarlama Zorlantısı" olarak adlandırır. Bilinçaltımızda geçmişte çözemediğimiz bir meseleyi, benzer bir senaryoyu yeniden yaratarak bu kez "mutlu sonla" bitirmeye çalışırız.
- Sizi değersiz hissettiren birine değer veriyor olursan çocukluktaki o benzer değersizlik hissini bu kez o kişiyi değiştirerek "tamir etmek" istersiniz.
- Ancak aktörler değişse de senaryo aynı kaldığı sürece sonuç nadiren değişir.
Bu Döngüden Nasıl Çıkılır?
Hatalarımız aslında bize bir şey anlatmaya çalışan işaret fişekleridir. Döngüyü kırmak için şu üç adımı takip edebilirsiniz:
- Örüntüyü Fark Edin: Hayatınızdaki benzer olayların listesini çıkarın. Ortak nokta ne? İnsanlar mı benzer, yoksa sizin verdiğiniz tepkiler mi?
- Kökene İnin: Bu duygu size tanıdık geliyor mu? Daha önce, çok daha eski yıllarda kendinizi hiç böyle hissetmiş miydiniz?
- Yeni Bir Tepki Deneyin: Döngü, siz her zaman yaptığınız şeyi yapmadığınızda kırılır. Eğer hep sessiz kalıyorsanız bu kez konuşun; eğer hep kaçıyorsanız bu kez kalın. Küçük bir farklılık, büyük bir kırılma yaratır.
Sonuç Olarak
Aynı hatayı defalarca yapmak bir "aptallık" göstergesi değildir; iyileşmeyi bekleyen bir yaranın sızısıdır. Kader sandığımız şey, çoğu zaman farkında olmadığımız seçimlerimizdir. Seçimlerimizi fark ettiğimizde ise irade başlar.