Enflasyon, bir ülkedeki mal ve hizmet fiyatlarının genel düzeyinde yaşanan sürekli artışı ifade eder. Enflasyon oranı ise bu artışın belirli bir zaman diliminde – genellikle aylık veya yıllık olarak – yüzde kaç olduğunu gösteren temel bir ekonomik göstergedir.
Enflasyonun yükselmesi, paranın satın alma gücünün azalması anlamına gelirken; düşük enflasyon, fiyatların daha istikrarlı seyrettiğini gösterir.
Enflasyon neyi ifade eder?
Ekonomide enflasyon arttığında, tüketiciler aynı gelirle daha az ürün ve hizmet satın alabilir. Bu durum özellikle sabit gelirli kesimleri doğrudan etkiler. Gıda, kira, ulaşım ve enerji gibi temel harcamalardaki fiyat artışları, enflasyonun günlük hayattaki en somut yansımaları arasında yer alır.
Enflasyon nasıl ölçülür?
Enflasyonun ölçümünde en yaygın kullanılan gösterge Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)’dir. TÜFE; hanelerin sıklıkla tükettiği gıda, giyim, konut, sağlık, eğitim, ulaştırma gibi birçok mal ve hizmetten oluşan bir “tüketim sepeti”nin fiyat değişimini izler.
Bu sepetteki ürünlerin fiyatları düzenli olarak takip edilir ve zaman içindeki değişim oranı hesaplanarak enflasyon oranı ortaya konur.
Enflasyon oranı nasıl hesaplanır?
Enflasyon oranı, endeks değerleri üzerinden hesaplanır.
Temel hesaplama şu şekildedir:
Enflasyon Oranı (%) = [(Yeni Endeks – Eski Endeks) / Eski Endeks] × 100
Örneğin:
Geçen yıl TÜFE: 500
Bu yıl TÜFE: 550
Bu durumda hesaplama:
(550 – 500) / 500 × 100 = yüzde 10
Bu sonuç, yıllık enflasyonun yüzde 10 olduğu anlamına gelir.
Günlük hayattan örnek
Enflasyon sadece istatistiklerden ibaret değildir; günlük yaşamda da doğrudan hissedilir.
Örneğin: Bir ürünün fiyatı geçen yıl 10 TL iken bu yıl 12 TL’ye çıktıysa, (12 – 10) / 10 × 100 = yüzde 20
Bu da o ürünün fiyatında yüzde 20 artış olduğunu gösterir.
Enflasyon türleri
Ekonomide farklı enflasyon türleri takip edilir:
Aylık enflasyon: Bir önceki aya göre fiyatlardaki değişimi gösterir.
Yıllık enflasyon: Son 12 ayda fiyatların ne kadar arttığını ortaya koyar.
Çekirdek enflasyon: Gıda ve enerji gibi fiyatı sık dalgalanan kalemler dışarıda bırakılarak hesaplanır ve temel eğilimi ölçmeyi amaçlar.
Neden önemli?
Enflasyon oranı; merkez bankalarının faiz kararlarını, hükümetlerin ekonomik politikalarını ve vatandaşların alım gücünü doğrudan etkiler. Bu nedenle enflasyon verileri, yalnızca ekonomi çevreleri tarafından değil, toplumun tüm kesimleri tarafından yakından takip edilir.
Kısacası enflasyon, hem ekonominin genel sağlığını hem de bireylerin günlük yaşamını etkileyen en kritik göstergelerden biri olarak öne çıkmaktadır.