Proceedings of the National Academy of Sciences’ta (PNAS) yayımlanan araştırmada, Antarktika’nın en hızlı eriyen bölgelerinden biri olan Antarktika Yarımadası’ndan alınan tortu örnekleri incelendi. Çalışma, buzulların yalnızca su kaybı açısından değil, geçmişte depolanan kirleticilerin yeniden çevreye taşınması bakımından da risk oluşturduğunu gösterdi.

Cıva birikimi yüzde 160 arttı

Araştırmaya göre Antarktika Yarımadası’nın kıta sahanlığında cıva, küresel kıta sahanlığı ortalamasının yaklaşık iki katı hızla birikiyor.

Bölgedeki cıva birikim hızının, sanayileşmenin başladığı 1800’lü yılların ortalarından bu yana yüzde 160 arttığı belirlendi. Araştırmacılar, elde edilen verilerin bölgedeki cıva döngüsünde uzun vadeli bir değişime işaret ettiğini belirtti.

Antarktika’nın uzun yıllar boyunca atmosferden gelen cıvanın önemli bir bölümünü buz tabakalarında hapseden doğal bir “yutak” görevi gördüğü ifade edildi. Ancak küresel sıcaklıkların yükselmesi ve buzulların hızla erimesiyle birlikte bu durumun tersine dönmeye başladığı kaydedildi.

Buzullar cıva kaynağına dönüşüyor

Bilim insanlarına göre buz erimesi ve erozyon, geçmişte buzullarda depolanan cıvayı yeniden harekete geçiriyor. Böylece yıllardır buz ve tortularda tutulan cıva, yeniden çevreye ve okyanuslara taşınabiliyor.

Araştırmada, atmosfer-okyanus ve atmosfer-buzul-kara-okyanus döngülerinin birlikte etkisiyle buz erimesine bağlı karasal cıva salımının yüzde 550 arttığı tespit edildi. Hava ile deniz arasındaki cıva alışverişinde ise yüzde 350 artış belirlendi.

Bu bulgular, iklim değişikliğinin Antarktika’daki cıva döngüsünü doğrudan etkilediğini ve buzulların geçmişte depoladıkları kirleticileri yeniden çevreye bırakabilecek bir konuma geldiğini ortaya koydu.

Antarktika için yeni kirlilik riski

Araştırmacılar, iklim değişikliğinin Antarktika’daki büyük tarihsel cıva rezervini aktif bir ikincil kirlilik kaynağına dönüştürdüğü uyarısında bulundu.

Buzulların erimesiyle birlikte açığa çıkan cıvanın çevresel döngülere yeniden dahil olması, Antarktika’daki iklim değişikliğinin yalnızca buz kaybı ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi sonuçlarla sınırlı olmadığını gösteriyor. Bilim insanları, buzullarda uzun süre depolanan cıvanın yeniden hareketlenmesinin çevresel etkilerinin daha ayrıntılı şekilde araştırılması gerektiğine dikkat çekiyor.

Uzmanlar, 4478 ve 4479 numaralı aktif güneş lekesi bölgelerinde meydana gelen güçlü güneş patlamalarının büyük plazma püskürmelerine neden olduğunu ifade etti. Bu plazma bulutlarının Dünya'ya ulaşması halinde G2 (orta) veya G3 (güçlü) seviyesinde jeomanyetik fırtına oluşabileceği kaydedildi.

Raporda, "Son günlerde Güneş'ten yayılan son derece büyük miktardaki radyasyona rağmen, Dünya'nın manyetosferindeki durum şu ana kadar şaşırtıcı derecede sakin." ifadelerine yer verildi.

Jeomanyetik fırtına nedir?

Jeomanyetik fırtınalar, Güneş'te meydana gelen patlamalar ve koronal kütle atımları sonucu uzaya yayılan yüklü parçacıkların Dünya'nın manyetik alanıyla etkileşime girmesiyle oluşuyor.

Güneş patlamaları, yaydıkları X-ışını şiddetine göre A, B, C, M ve X olmak üzere beş sınıfa ayrılıyor. A sınıfı en düşük, X sınıfı ise en yüksek şiddeti temsil ediyor. Her bir üst sınıfa geçildiğinde patlamanın gücü yaklaşık 10 kat artıyor.

Olası etkileri neler?

Uzmanlara göre güçlü jeomanyetik fırtınalar;

• Elektrik şebekelerinde geçici aksamalara neden olabilir.

• Uydu sistemleri ile haberleşme ve GPS hizmetlerinde kesintilere yol açabilir.

• Radyo iletişimini olumsuz etkileyebilir.

• Kutup bölgelerinde etkileyici kuzey ve güney ışıklarının daha düşük enlemlerde görülmesini sağlayabilir.

• Göçmen kuşlar ve manyetik alanı kullanan bazı hayvanların yön bulma mekanizmalarını etkileyebilir.

Jeomanyetik fırtınalar, etkilerinin şiddetine göre G1 (zayıf) ile G5 (çok güçlü) arasında sınıflandırılıyor. Uzmanlar, beklenen fırtınanın G2 veya G3 seviyesinde gerçekleşebileceğini değerlendiriyor.

"Muhterem Müslümanlar!

Geçtiğimiz hafta itibarıyla çocuklarımız bir eğitim öğretim yılını daha tamamlayıp yaz dönemine girdiler. Evlatlarımızın iyi bir eğitim almaları toplumumuz ve geleceğimiz için önem arz etmektedir. Ancak bilmeliyiz ki; beden ve ruhun, dünya ve ahiretin birlikte imar ve ihya edilmesi gerekmektedir. Zira insanı gerçek anlamda değerli kılan; bilgisiyle birlikte imanını, başarısıyla birlikte ahlakını koruyabilmesidir. Resûl-i Ekrem (s.a.s), “Hiçbir anne baba, çocuğuna güzel terbiyeden daha kıymetli bir bağışta bulunmamıştır”[1] nasihatiyle bu hususa dikkatlerimizi çekmektedir.

Kıymetli Anne Babalar!

Modern çağın getirdiği tüketim kültürü, dijital mecraların bilinçsiz kullanımı, zaman zaman kutsallarımızın mizah adı altında alaya alınması, çocuklarımızı günden güne değerlerimizden uzaklaştırmaktadır. Tertemiz dimağlar; batıl inançlar, sapkın akımlar, bağımlılık ve akran zorbalığının girdabında kaybolma riskiyle karşı karşıyadır. Etrafımızı çepeçevre saran bu tehditler karşısında çaresiz değiliz. Çare; akıllara ve kalplere hitap eden ilim ve hikmeti, en güzel şekilde çocuklarımızla buluşturmaktır. Yüce Rabbimizin, “Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun”[2] emri gereğince, evlatlarımıza helal haram hassasiyeti kazandırmaktır. Milli ve manevi değerlerimizi özümsemelerine katkı sunmaktır.

Değerli Müminler!

Çocuklarımızın; Yüce Kitabımız Kur’an’ı, Sevgili Peygamberimiz (s.a.s)’in örnek hayatını, iman ve ibadet esaslarını, dinî ve ahlaki değerlerimizi, örf ve adetlerimizi öğrenebilecekleri yaz Kur’an kurslarımız önümüzdeki pazartesi günü başlıyor. Bizler istiyoruz ki; yaz Kur’an kurslarında çocuklarımız; paylaşmayı, kardeşliği, yardımlaşmayı ve sevgiyi yaşayarak öğrensinler. Birlikte namaz kılmanın huzurunu, dua etmenin güzelliğini ve cami adabının inceliklerini idrak etsinler. Vatanımızın dirliği ve milletimizin huzuru için Kur’an’ın nuruyla aydınlansınlar. Peygamber Efendimiz (s.a.s)’in güzel ahlakıyla erken yaşta tanışsınlar. Gençlerimiz; zihinlerindeki sorulara, kalplerindeki arayışlara din görevlilerimizin rehberliğinde cevaplar bulsunlar. Bir ömür boyu iyiliklere omuz omuza yürüyecekleri arkadaşlıklar kursunlar.

Aziz Müslümanlar!

Unutmayalım ki, çocuklarımızın gönlüne küçük yaşlarda ekilen Allah sevgisi, ömür boyu meyve verecek en kıymetli tohumdur. Bu vesileyle “Yaz Kur’an Kursunda Buluşuyoruz” çağrısıyla tüm çocuklarımızı ve gençlerimizi, camilerimize ve Kur’an kurslarımıza davet ediyoruz. Aynı zamanda anne babalardan, çocuklarının; dinimiz, kültürümüz ve camilerimizle olan bağlarını koruma noktasında daha fazla hassasiyet göstermelerini bekliyoruz.

Hutbemizi, Allah Resûlü (s.a.s)’in şu müjdesiyle bitiriyoruz: “Kim Kur’an-ı Kerim’i okur ve onunla amel ederse, kıyamet günü ebeveynine bir taç giydirilir. Bu tacın ışığı, güneşin dünyadaki bir eve konulduğunda onun vereceği ışıktan daha güzeldir…”[3]

[1] Tirmizî, Birr, 33; İbn Hanbel, IV, 77.

[2] Tahrîm, 66/6.

[3] Ebû Dâvûd, Vitr, 14.

Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü"

Sadece Güney Amerika’ya yakın Drake Boğazı ve Scotia Denizi’nin 60 derece enleminin dışında kalmasına rağmen Güney Okyanusu’na dahil edilmediği belirtiliyor.

Bilimsel tartışmalar yıllarca sürdü

Bilim dünyasında uzun süredir Güney Okyanusu’nun ayrı bir okyanus olup olmadığı tartışılıyordu. Bazı araştırmacılar bölgedeki suların yalnızca daha soğuk Atlantik ve Pasifik suları olduğunu savunurken, diğerleri Antarktika çevresindeki su kütlesinin kendine özgü özellikler taşıdığını belirtiyordu.

Bir su kütlesinin okyanus sayılabilmesi için coğrafi ve ekolojik açıdan belirgin farklılıklar göstermesi gerektiği ifade ediliyor.

Okyanusların iklim üzerindeki etkisi

Okyanusların devasa su kütleleri olduğu ve bulundukları bölgelerin iklimini doğrudan etkilediği biliniyor. Uzmanlara göre bu büyüklükteki su kütleleri, atmosfer ve ekosistem üzerinde belirleyici rol oynuyor.

Güney Okyanusu’nun da sadece soğuk bir su alanı değil, Antarktika çevresindeki ekolojik sistemi şekillendiren ayrı bir yapı olduğu vurgulanıyor.

Dünyadaki diğer okyanuslar

Arktik Okyanusu, Kuzey Kutbu’nu kapsayan buzlarla kaplı okyanus olarak biliniyor. Atlantik Okyanusu, Avrupa ve Afrika’yı Amerika kıtasından ayırırken, Hint Okyanusu Asya, Afrika ve Okyanusya arasında yer alıyor. Büyük Okyanus (Pasifik) ise dünyanın en geniş okyanusu olarak Amerika, Asya ve Okyanusya arasında uzanıyor.

Mars’ın temel özellikleri

• Güneş’e uzaklık sıralamasında dördüncü gezegendir.

• Güneş Sistemi’nin ikinci en küçük gezegenidir.

• Dünya’ya en çok benzeyen gezegenlerden biri olarak kabul edilir.

• İnce bir atmosfere sahiptir.

• İki doğal uydusu vardır: Phobos ve Deimos.

• Bir Mars günü yaklaşık 24 saat 40 dakikadır.

• Güneş etrafındaki bir turunu yaklaşık 687 Dünya gününde tamamlar.

• Mevsimler Dünya’dakine benzer ancak yaklaşık iki kat daha uzun sürer.

Neden bilim insanlarının ilgisini çekiyor?

Mars, Dünya dışında yaşam izleri bulunma ihtimalinin en yüksek olduğu gezegenlerden biri olarak görülüyor. Geçmişte yüzeyinde sıvı su bulunduğuna dair çok sayıda kanıt elde edildi.

NASA ve diğer uzay ajanslarının gönderdiği araçlar, kutup bölgelerinde büyük miktarda su buzu bulunduğunu ortaya koydu. Bu nedenle Mars, gelecekte insanlı uzay görevlerinin en önemli hedeflerinden biri olarak kabul ediliyor.

Mars'ta yaşam var mı?

Bugüne kadar Mars'ta yaşam bulunduğuna dair kesin bir kanıt elde edilemedi. Ancak geçmişte sıvı suyun bulunmuş olması ve günümüzde buz rezervlerinin varlığı, gezegende geçmişte mikrobiyal yaşamın bulunmuş olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.

Mars’ın dikkat çeken yapıları

Mars, Güneş Sistemi'nin en büyük dağ ve kanyonlarından bazılarına ev sahipliği yapmaktadır:

• Olympus Mons: Güneş Sistemi’nde bilinen en yüksek dağdır.

• Valles Marineris: Bilinen en büyük kanyonlardan biridir.

Mars’ta yaşam neden zor?

Mars’ın yaşama elverişli olmamasının başlıca nedenleri şunlardır:

• Çok ince atmosfer

• Atmosferin büyük bölümünün karbondioksitten oluşması

• Çok düşük sıcaklıklar

• Sıvı suyun yüzeyde kalmasını engelleyen düşük atmosfer basıncı

• Güçlü toz fırtınaları

Kısa bilgiler

• Ortalama sıcaklık yaklaşık -60°C civarındadır.

• En düşük sıcaklıklar -87°C'nin altına düşebilir.

• Yerçekimi Dünya'nın yaklaşık yüzde 38'i kadardır.

• Mars'ta 100 kilogram gelen bir kişi, yaklaşık 38 kilogram ağırlığında hisseder.

• Gezegen zaman zaman tüm yüzeyi kaplayabilen dev toz fırtınalarına sahiptir.

Mars, Dünya’dan sonra insanlığın ayak basmayı hedeflediği en önemli gezegen olarak kabul edilmekte ve günümüzde birçok uzay aracı tarafından araştırılmaya devam edilmektedir.

İnsan DNA’sına büyük ölçüde benziyor

Farelerin laboratuvar deneylerinde tercih edilmesinin en önemli sebeplerinden biri, insan DNA’sına oldukça yakın genetik yapıya sahip olmalarıdır. Bilim insanlarına göre farelerle insanların DNA dizilimleri yaklaşık yüzde 75 ile yüzde 90 oranında benzerlik gösteriyor.

Bu nedenle fareler üzerinde test edilen ilaçlar ve tedavi yöntemleri, insan vücudunda oluşabilecek etkiler hakkında önemli bilgiler veriyor.

Hızlı ürüyor ve düşük maliyetli

Laboratuvar fareleri deneyler için özel olarak üretiliyor. Kısa sürede çok sayıda çoğalabilmeleri sayesinde bilimsel araştırmalarda ekonomik ve pratik bir seçenek sunuyorlar.

Ayrıca küçük yapıları sayesinde bakım, barınma ve gözlem süreçleri diğer büyük hayvanlara göre daha kolay yürütülebiliyor.

Organ sistemleri insanlara benziyor

Farelerin organları ve biyolojik sistemleri, insan vücuduna benzer şekilde çalışıyor. Bu durum; kanser, diyabet, Alzheimer ve çeşitli genetik hastalıklar gibi birçok rahatsızlığın araştırılmasında fareleri önemli hale getiriyor.

Bilim insanları, farelerde elde edilen sonuçların insanlara uygulanabilme ihtimalinin yüksek olduğunu belirtiyor.

Genetik değişiklik yapılabiliyor

Farelerin tercih edilmesinin bir diğer nedeni ise genetik yapılarının kolaylıkla değiştirilebilmesi.

Bilim insanları bazı genleri etkisiz hale getirerek “knockout mice” yani “nakavt fare” adı verilen özel fareler oluşturabiliyor. Böylece belirli genlerin hastalıklara nasıl yol açtığı araştırılabiliyor.

Ayrıca “transgenik fare” adı verilen yöntemle farelere yabancı DNA eklenebiliyor. Bu yöntem sayesinde insanlarda görülen bazı hastalıklar laboratuvar ortamında modellenerek tedavi yolları araştırılıyor.

Birçok araştırmada kullanılıyor

Fareler; ilaç geliştirme, genetik araştırmalar, aşı çalışmaları ve hastalıkların tedavisine yönelik deneylerde yaygın olarak kullanılıyor. Uzmanlara göre bu çalışmalar, insan sağlığı için geliştirilen birçok tedavi yönteminin temelini oluşturuyor.